สิ่งที่ถูกต้องคือถูกต้อง แม้ไม่มีใครทำสิ่งนั้น สิ่งที่ผิดคือผิด แม้ทุกคนทำสิ่งนั้น

ผมเรียนรู้มาทั้งชีวิตว่า "ความถูกต้องไม่ได้ทำให้ชีวิตง่ายขึ้น แต่ทำให้เรานอนหลับได้สงบขึ้น" 

            "สิ่งที่ถูกต้องคือถูกต้อง แม้ไม่มีใครทำสิ่งนั้น สิ่งที่ผิดคือผิด แม้ทุกคนทำสิ่งนั้น" เป็นคติพจน์สอนใจเกี่ยวกับคุณธรรม จริยธรรม และความกล้าหาญทางจริยธรรม โดย ศ.สังเวียน อินทรวิชัย เน้นย้ำให้ยึดมั่นในความถูกต้องและความซื่อสัตย์ ไม่ทำตามกระแสสังคมหรือคนส่วนใหญ่หากสิ่งนั้นผิด

            คติพจน์นี้ถูกใจผมมาก มันสอดคล้องกับค่านิยมส่วนตัวของผม ในโรงเรียน ในองค์กร หรือในสังคมเล็ก ๆ ของห้องเรียน มักจะเผชิญสถานการณ์แบบนี้เสมอ บางสิ่งที่ “ทุกคนทำ” แต่ลึก ๆ แล้วเรารู้ว่าไม่ถูกต้อง หรือบางสิ่งที่ “ควรทำ” แต่ไม่มีใครกล้าเริ่ม 

            ในบริบทโรงเรียนกระแสสังคมอาจไม่ได้พาเราลงเหวลึกอะไรขนาดนั้น แต่มันคือการปฏิบัติในสิ่งเดิม ๆ แล้วไม่เปลี่ยนแปลง การเชื่อฟังคำสั่ง ข้อปฏิบัติที่ขาดวิสัยทัศน์ หรือความคิดเห็นไร้สาระทั่วไปที่เกิดขึ้น

            หลายสิ่งมันผิด และไม่ดีพอ แต่คนจำนวนมากก็ยังคงยึดถือและปฏิบัติตามอย่างหน้ามืดตามัว ในทางจิตวิทยาสังคม งานวิจัยคลาสสิกของ Solomon Asch (1951) แสดงให้เห็นว่าคนเรามักคล้อยตาม (Conformity) ความเห็นของกลุ่มเสียงข้างมาก แม้ว่าสิ่งนั้นจะผิดชัดเจนก็ตาม โดยเกิดจากแรงกดดันทางสังคมและความต้องการเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม โดยผู้เข้าร่วมประมาณ 75% คล้อยตามอย่างน้อยหนึ่งครั้งในการทดลอง เพื่อให้เข้ากับกลุ่มหรือหลีกเลี่ยงการถูกแยกออก

มนุษย์จำนวนมากยอมตอบผิด เพียงเพราะคนรอบตัวตอบเหมือนกัน

            เราไม่ได้อ่อนแอ แต่เราเป็นสัตว์สังคม เรากลัวการถูกแยกออก กลัวการถูกมองว่า “ต่าง” กลัวการยืนคนเดียว ดังนั้น ความผิดจำนวนมากในโลก ไม่ได้เกิดจากความชั่วร้าย แต่เกิดจากความเงียบ

            และความเงียบนั้น มักถูกอธิบายด้วยประโยคว่า “ก็ทุกคนทำกัน” เด็กไม่ได้เรียนรู้จริยธรรมจากบทเรียนในหนังสือหรือจากคำบอกเล่าเท่านั้น แต่เรียนรู้จากปฏิกิริยาของผู้ใหญ่ด้วยเช่นกัน

            เมื่อมีการล้อเลียนเพื่อน แล้วผู้ใหญ่ปล่อยผ่าน เด็กจะเรียนรู้ว่า ความถูกต้องขึ้นอยู่กับจำนวนคนที่เห็นด้วย เมื่อระบบบางอย่างไม่ยุติธรรม แต่ไม่มีใครตั้งคำถาม เด็กจะเรียนรู้ว่า ความสงบสำคัญกว่าความถูกต้อง

            บทความนี้มิได้จะชักชวนใครให้ปลุกระดม ล้มระเบียบเก่า ล้มข้อปฏิบัติขององค์กรตนเอง แต่คือการสนับสนุนให้ผู้อ่านทุกท่านมีความกล้าทางจริยธรรม หรืออาจกล่าวได้ว่าไม่ใช่การต่อต้านแต่คือการไม่ทรยศต่อหลักการของตนเอง

            การยืนอยู่ข้างความถูกต้อง ไม่ได้แปลว่าต้องเสียงดัง ไม่ได้แปลว่าต้องขัดแย้งกับทุกคน และไม่ได้แปลว่าต้องสมบูรณ์แบบ มันอาจหมายถึงเพียง การไม่หัวเราะไปกับเรื่องที่ทำร้ายใครบางคน การไม่เพิกเฉยเมื่อมีความอยุติธรรม หรือการทำสิ่งที่ควรทำ แม้ไม่มีใครเห็น

ผมเรียนรู้มาทั้งชีวิตว่า "ความถูกต้องไม่ได้ทำให้ชีวิตง่ายขึ้น แต่ทำให้เรานอนหลับได้สงบขึ้น" 

            ในฐานะครูผมอยากจะเป็นตัวอย่างของยึดหลักที่ถูกต้องให้กับนักเรียนทุกคน เพราะผมเชื่อว่า การเป็นครูที่แท้จริง ไม่ใช่การเป็นคนที่เก่งที่สุด แต่คือการเป็นคนที่มีเข็มทิศชัดมากที่สุด

            เพราะวันหนึ่ง นักเรียนที่เราเคยสอน จะต้องยืนอยู่ในสถานการณ์ที่คล้ายกัน เขาอาจต้องเลือก ระหว่างสิ่งที่ง่ายกับสิ่งที่ถูก ระหว่างเสียงส่วนใหญ่กับเสียงภายในของตนเอง และในวินาทีนั้น สิ่งที่เขาจะนึกถึง ไม่ใช่สูตรหรือเนื้อหาบทเรียน 

แต่คือภาพของผู้ใหญ่คนหนึ่ง ที่เคยแสดงให้เห็นว่า "สิ่งที่ถูกต้องคือถูกต้อง แม้ไม่มีใครทำสิ่งนั้น สิ่งที่ผิดคือผิด แม้ทุกคนทำสิ่งนั้น"