บันทึกประสบการณ์ชีวิตครู: การศึกษาที่แท้จริง คือการไม่หยุดเรียนรู้

การอ่านมหาศาลคือหัวใจสู่ความฉลาดและการตัดสินใจที่ถูกต้อง

            ยิ่งเรียนสูงขึ้น ผมยิ่งรู้สึกประหลาดอย่างหนึ่ง ไม่ใช่เพราะความรู้มากขึ้น แต่เพราะความมั่นใจในความรู้ของตนเองลดลง 

            คำที่ผมชอบใช้คือเหนือฟ้ายังมีฟ้า กล่าวคือ เมื่อเราก้าวมาถึงจุดหนึ่งแล้ว มองไปรอบ ๆ ก็มักจะเจอผู้ที่เก่งกว่าเสมอ

            หลายท่านอาจจะเห็นตรงกันกับผม แต่ก็มีอีกหลายท่านใช้กลไกการป้องกันตนเอง แล้วคิดว่าตนเองเก่งฉลาดกว่าคนอื่น ที่เรามักพบเห็นส่วนมากคือการดึงผู้อื่นลงมาให้ต่ำ เพื่อให้ตนเองรู้สึกสูงขึ้น

            ผมเริ่มเข้าใจว่า การศึกษาไม่ได้จบลงพร้อมใบปริญญา และความเชี่ยวชาญในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ไม่เคยเพียงพอสำหรับพวกในโลกที่เปลี่ยนเร็วขนาดนี้

            ยิ่งโลกเปลี่ยนแปลงรวดเร็วขนาดนี้ การศึกษาจึงได้กลายเป็นสิ่งที่ขาดไปมิได้ สิ่งนี้เกิดขึ้นกับทุกอาชีพ เราเห็นชัดเจนก่อนเข้าสู่ยุค AI ที่มักจะได้ยินคำว่า Learn, Unlearn และ Relearn (คือ 3 กระบวนการสำคัญในแนวคิด เรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong learning) เพื่อปรับตัวในโลกยุค Disruptive โดยเฉพาะครู 

            โลกเปลี่ยน เทคโนโลยีก้าวกระโดด คำศัพท์ ภาษาเพิ่มมากขึ้น บริบทครอบครัวเปลี่ยน ส่งผลให้นักเรียนเปลี่ยนแปลงทุกปี

การศึกษาจึงได้กลายเป็นสิ่งที่ขาดไปมิได้ สิ่งนี้เกิดขึ้นกับทุกอาชีพ เราเห็นชัดเจนก่อนเข้าสู่ยุค AI

            โดยเฉพาะการที่ผมเป็นครูการศึกษาพิเศษ ทำให้จำเป็นต้องใช้สายตาสังเกตนักเรียนให้มากที่สุด และผมก็พบว่า นักเรียนหนึ่งคนไม่ได้ต้องการเพียงเนื้อหาวิชา เขาต้องการครูที่เข้าใจจิตวิทยาพัฒนาการ เข้าใจอารมณ์เข้าใจ เข้า Executive Function เข้าใจเทคโนโลยี เข้าใจวัฒนธรรมสื่อ และเข้าใจโลกที่พวกกำลังเติบโต

            นักเรียนยุคหนึ่งโตมากับหนังสือ อีกยุคโตมากับอินเทอร์เน็ต อีกยุคโตมากับอัลกอริทึมและสื่อประเภทสั้น ๆ  ระบบความสนใจของเขา วิธีคิดของเขา แม้กระทั่งความหมายของคำว่า “สำเร็จ” ก็ไม่เหมือนรุ่นก่อน

            ด้วยเหตุนี้การนั่งเรียนเพียงไม่กี่ ชม ต่อสัปดาห์ต่อให้เป็นปริญญาเอกก็ไม่เพียงพอ เพราะเราจำเป็นจะต้องเรียนรู้ และศึกษาโลกแห่งประสบการณ์ทั้งจากการสังเกตโดยตรง และการอ่านหนังสือซึ่งเป็นประสบการณ์ทางอ้อมที่มีคุณค่า

            นักธุรกิจที่มีชื่อเสียงอย่าง ชาร์ลี มังเกอร์ (Charlie Munger) ผู้ล่วงลับอดีตรองประธาน Berkshire Hathaway คือนักอ่านตัวยความที่เชื่อว่าการอ่านมหาศาลคือหัวใจสู่ความฉลาดและการตัดสินใจที่ถูกต้อง เขาอ่านหนังสือหลากหลายสาขา และใช้ความรู้จากการอ่านหลีกเลี่ยงความผิดพลาดในการลงทุน 

            ความเชื่อทางด้านการอ่านของชาร์ลีทำให้เขาประสบความสำเร็จ นั้นคือเคสตัวอย่างในอดีต แล้วกับปัจจุบันที่ข้อมูลมหาศาลมากขึ้น และมีเทคโนโลยีที่ก้าวกระโดด การอ่านยิ่งต้องมากขึ้นไปอีกเสียด้วยซ้ำ

            กับครูก็เช่นเดียวกัน การมีความรู้หลากหลายศาสตร์และการศึกษาตลอดชีวิต จะสร้างตาข่ายแห่งโมเดลความคิด เพื่อจะช่วยแก้ไขปัญหาทางการเรียนรู้ และพฤติกรรมของนักเรียน

            ถ้าครูยังใช้กรอบเดิม นักเรียนอาจจะไม่ต่อต้านเช่นเดียวกับนักเรียนรุ่นก่อน ๆ  แต่จะค่อย ๆ ถอยห่างออกมา ในฐานะครูสำหรับผมการไม่หยุดเรียนรู้จึงไม่ใช่เรื่องของภาพลักษณ์

แต่คือความรับผิดชอบต่ออนาคตของพงกเขา